نگاهی به موضوع در هنر

مهدی عاطف‌راد

هنر بیان مشخص، شخصی شده و شخصیت یافته‌ی مضمونهای ادراکی، فکری، حسی و عاطفی انسان است از دیدگاهی خاص، در قالب سبکی معین و بر مبنای مکتب فکری- عقیدتی- ذوقی هنرمند، برای نشان دادن و شناساندن و تبیین واقعیتی هنری از زندگی انسانی، یا در جهت تغییر و تکامل واقعیتی نامطلوب و غیرانسانی، در راستای حقیقت مطلوب انسانی، بر مبنای موازین و معیارهای زیبایی‌شناسانه و در چهارچوب یک زمینه‌ی مشخص و یک طرح از پیش طراحی شده.

موضوع هنر شاید مهمترین عنصر هنر است و در بررسی یک اثر هنری نخست باید به موضوع آن را بررسی کرد.

در ارتباط با موضوع اثر هنری توجه به موردهای زیر دارای اهمیت بنیادین است:

ارتباط موضوع با زمینه‌ی اثر- ارتباط موضوع با مضمون اثر- ارتباط موضوع با فرم اثر- چگونگی بیان موضوع- اهمیت موضوع در زمان و مکان خاص- اهمیت موضوع در زمانها و مکانهای دیگر.

در چگونگی برخورد با موضوع اثر هنری توجه به مسائل زیر دارای اهمیت ویژه است:

۱- آنچه خود هنرمند خواسته بیان کند و آنچه در اثر هنری بیان شده است

۲- زمینه و بستر اثر هنری و چگونگی جریان یافتن موضوع در این بستر

۳- جنبه‌های شناختی اثر هنری و انواع شناختهایی که اثر ارائه کرده است.

۴- چگونگی برخورد با موضوع در اثر و نوع برخورد (فکری- عقیدتی- احساسی- عاطفی)

در بحث چگونگی بینش هنرمند به موضوع و زمینه‌ی اثر، بررسی مسائل زیر اهمیت اساسی دارد:

۱- بینش هنرمند در ارتباط با موضوع اثر

۲- ینش ارائه شده توسط هنرمند در اثر

۳- بینش عینی ارائه شده در اثر

۴- سنجش نقادانه‌ی جنبه‌های بینشی اثرهنری در ارتباط با موضوع اثر.

همچنین چگونگی پرداخت و بیان موضوع در اثر هنری دارای اهمیت زیادی است و در این راستا باید فرم، پرداخت، ساخت، بافت و تکنیکهای به کار رفته در اثر بررسی شود.

سبک و استیل اثر هنری، جنبه‌های مستقل و نو در اثر، نوآوریهای اثر، تقلیدگری و تأثیرپذیری اثر هنری از آثار هنرمندان دیگر، از موضوعهای مهم قابل بررسی در این حوزه است.

توجه به نوع اثر هنری از منظر موضوع اثر و ویژگیهای نوع آن هم موضوع مهم دیگری است که باید بررسی شود.